(c)SophieNuytten

Dossier: “Zorgrobots kunnen en mogen personeel niet vervangen”

Foto (c) Sophie Nuytten

Welke ouderenzorg willen we en hoe kunnen zorgrobots daar bij aansluiten? Ethicus Tijs Vandemeulebroucke heeft vooral bedenkingen bij sociale robots. Die leiden immers af van het eigenlijke probleem: eenzaamheid en te weinig personeel.

Ze heten James, Zora of Tessa en kregen een ‘job’ in de zorgsector: robots die de taken van het personeel ondersteunen of die een sociale rol spelen om senioren uit hun isolement te halen. Tijdens de lockdown in 2020 werden veel bewoners van woonzorgcentra afgesneden van hun familie. Zorgrobots to the rescue!

Maar zijn zorgrobots bevreemdend of net een stap in de goede richting? Het zijn vragen voor dr. Tijs Vandemeulebroucke. Deze theoloog en filosoof legde zich voor zijn doctoraat toe op ethische aspecten van het inzetten van robots in ouderenzorg. Momenteel is hij verbonden aan de universiteit van Bonn in Duitsland, waar hij werkt voor het Instituut voor Wetenschap en Ethiek, en verbonden is met de onderzoeksgroep The Sustainable AI Lab.

Ontmenselijking

“In het ethisch debat gaat er veel aandacht naar de ontmenselijking van de zorg. Al enkele jaren geleden las ik opiniestukken van zorgverleners die zich een robot voelden, omdat ze taak na taak moesten afwerken en geen holistische zorg meer konden bieden. De discussie over het inzetten van robots is in die zin symptomatisch voor een evolutie die al was ingezet.”

Vandemeulebroucke maakt de bedenking dat je je kan afvragen of robots net omwille van hun geprogrammeerde aanpak dan niet te verkiezen zijn. De oudere weet dan waar hij aan toe is, de robot doet precies wat moet. “Een overwerkte zorgkundige met te weinig motivatie, is niet fijn. Een robot gaat ook niet over bewoners roddelen bij collega’s. Maar het is natuurlijk jammer dat een robot de voorkeur zou genieten. Zorg dragen voor elkaar en elkaar vertrouwen, zou voor de hele samenleving een automatische reflex moeten zijn.”

Framing

“Het ethisch debat over zorgrobots is vaak gebaseerd op twee premisses die samen worden gebracht en dat wordt te weinig in vraag gesteld. De vergrijzing is nu eenmaal een feit, ook dat er minder zorgverstrekkers zijn. Tegelijk is er de technologische evolutie die daaraan wordt gekoppeld. Zo geef je het debat een bepaald frame dat verblindend is voor andere mogelijke denkpistes. Nu is het zorgaanbod gericht op het individu, je zou dat meer gemeenschappelijk kunnen organiseren en daarover een positieve visie ontwikkelen”, vervolgt de specialist.

“Het debat over hoe we zorgrobots kunnen inzetten wordt idealiter gevoerd tussen beleidslui en stakeholders uit het veld. Een mogelijk platform is Flanders’ Care waar aandacht is voor innovatie in de zorg. Samen met een aantal collega’s publiceerde ik een ethisch kader in opdracht van Flanders’ Care en met de steun van het Steunpunt Welzijn, Volksgezondheid en Gezin. Het kader zou bijvoorbeeld kunnen worden gebruikt om robotica in de zorg voor ouderen ethisch te toetsen.”


Meer lezen over ICT en ethiek in de zorg en hoe we die kunnen invullen? Lees het volledige artikel in ZORG Magazine 073. Abonnee worden doet u hier: https://zorgmagazine.be/events/abonnerenzorgmagazine/

LEES OOK OP ZORG Magazine:

Lees ook

Wil je op de hoogte blijven van het laatste zorgnieuws?

Wens je up-to-date te blijven van het laatste zorgnieuws?
Schrijf je dan hier in en ontvang 2-wekelijks onze nieuwbrief.