Typ om te zoeken

In the spotlight Techniek Ziekenhuizen

Gentse Volkskliniek krijgt duurzame en betaalbare herbestemming als serviceflats

Delen

V.l.n.r. Jeroen Dumoulin, Jean-Marie Vanheste, Wouter Vanheste, Martin Claeys

Hoe vorm je een ziekenhuis met een bepaalde typologie en omvang om tot een kwalitatieve residentiële functie waarin bewoners zich thuis voelen? Dat was de hamvraag waar het bouwteam voor de herbestemming van de Gentse volkskliniek zich over boog. Het gebouw had een vrij typerende ziekenhuistypologie. Een ontwerp van Architectenbureau Archiduk uit Leuven, opgericht door Prof Delrue die ook aan de basis lag van de ziekenhuizen van Leuven Gasthuisberg, de ZOL, Bonheiden … Het manifesteerde zich als een soort gesloten burcht, middenin het stadsweefsel. Maar zonder kwalitatieve buitenruimtes rondom. Enkel een grondige transformatie kon het dus klaarstomen tot een kwalitatieve leefomgeving. Toch werd het kind niet met het badwater weggegooid. Helemaal niet zelfs … 

Einde van een tijdperk? 

De Volkskliniek is een begrip in Gent. In 1928 opende het socialistische ziekenhuis in de Sint-Margrietstraat. Bijna 50 jaar later werd beslist om te investeren in een groter en moderner gebouw. Dat werd in het najaar van 1985 officieel in gebruik genomen. Het bevatte niet alleen een ziekenhuisfunctie, maar ook een woonzorgcentrum. Rond de eeuwwisseling, in 1998, sloot AZ Volkskliniek een associatieovereenkomst met AZ Sint-Lucas, en in 2004 was de fusie een feit.  

Vooral dit laatste had zijn impact op de werking. AZ Sint-Lucas streefde er immers naar om alle dienstverlening te groeperen op zijn campus. Eén voor één verhuisden de verschillende afdelingen. Tot het kleinste ziekenhuis van Gent midden 2020 definitief de deuren sloot.  

Maar voor het gekende gebouw was de sluiting geen eindpunt. Integendeel. Op dit moment wordt het complex in opdracht van eigenaar vzw Domino klaargestoomd voor zijn nieuwe bestemming: 114 assistentiewoningen en 27 appartementen in een hedendaagse, aangename omgeving.  

Gesloten burcht 

Via een architectuurwedstrijd werd hetzelfde team geselecteerd dat in 2019 twee bijkomende dakverdiepingen creëerde op het Tichelhof, een ander project van vzw Domino. Ir.-architect Jean-Marie Vanheste, zaakvoerder van BSTK in samenwerking met mede architect-ontwerpers Wouter Vanheste, Stéphanie Vercauteren en Stijn De Rouck stonden in voor ontwerp en projectopvolging. Voor de afbraak- en ruwbouwwerken alsook om het gebouw waterdicht en winddicht te maken, wordt er in eerste instantie nauw samengewerkt met Jeroen Dumoulin, projectleider bij aannemer Constant Deblaere. 

Interessant én belangrijk weetje is dat Jean-Marie Vanheste de architect was die de huidige Volkskliniek in de eerste helft van de jaren ’80 zelf had opgetrokken. Hij kende de site als zijn broekzak. Net zoals de bouwheer Martin Claeys, technisch directeur vzw Domino die binnenkort 41 jaar actief is in de organisatie. En precies die kennis en ervaring van beide heren bleek van goudwaarde.  

Krachtige, flexibele structuur 

“Efficiënt herbestemmen van bestaande gebouwinfrastructuur is een belangrijk principe van duurzaam bouwen. En voor deze herbestemming bleek het zelfs een ongelofelijke kwaliteit”, aldus Jean-Marie Vanheste. “De volledige schil van het gebouw – kernen en gevels – bestond uit een robuust betonskelet. Ondanks het intensieve gebruik en de hoge bezettingsgraad doorheen de jaren bleek die infrastructuur nog in erg goede staat. En tussen de betonnen vloerelementen konden makkelijk openingen gemaakt worden zonder structurele consequentie.” 

“Verder was de interne invulling nagenoeg volledig uitgevoerd in lichte structuren die volledig uitneembaar zijn. Leidingen van diverse technieken waren niet ingewerkt in vloerplaten zodat ook zij nu eenvoudig aan te passen en te verwijderen zijn.” 

“Door die krachtige en flexibele structuur leent het gebouw zich uitstekend om eender welke herbestemming te realiseren. Nu en in de toekomst. Een kwaliteit die we ook in ons ontwerp willen bestendigen.” 

Strategische uitsnijdingen 

“De grootste gebouwmassa, de ondergrondse parking en de gelijkvloerse verdieping, blijven haast onaangeroerd. Maar onze belangrijkste ingreep bestond uit het maken van strategische uitsparingen in de bestaande betonstructuur. Waardoor we veelvuldig daglicht brengen tot diep in het complex”, aldus Wouter Vanheste. “Hiernaast vullen we waar nodig aan. Zo krijgt het volume vooraan een extra verdieping. En ook aan de oostelijke zijde voorzien we een extra niveau.” 

Door deze insnijdingen ontstaan vijf volumes. Elk met een eigen vormentaal, opgetrokken in een verschillend materiaal en kleur. Variaties in raamritme versterken de identiteit van elk volume. In elk van deze volumes komen verschillende types appartementen. En elk van hen zal baden in het licht.

Doorbroken sokkel 

Het gelijkvloers wordt een sokkel die zich opent naar de omgeving. Een groot deel van de huidige functies blijft daarbij behouden. Grootkeuken, restaurant en dagverzorgingscentrum passen immers perfect binnen de context van assistentiewoningen.  

Op enkele welgekozen plaatsen wordt de sokkel doorbroken, zodat een attractief dorpsplein ontstaat. “Dit dorpsplein is zo opgebouwd dat het de bestaande functies versterkt. Bewoners en bezoekers komen er binnen in een lichtrijke foyer.” 

“Nevenfuncties zoals woonassistente, administratie, restaurant … worden rond de binnentuinen gesitueerd. Er is tevens een polyvalente ruimte voorzien die uitgeeft op de daktuin.” 

Een Grand café tot slot geeft opnieuw een gezicht aan het gebouw. Deze aantrekkelijke ruimte ligt ietwat teruggetrokken in de structuur, waardoor een aangenaam, zuidgericht overdekt terras ontstaat. 

Intensieve daktuin 

Het dak van de sokkel wordt deels ingericht als daktuin met middelhoge tot hoge begroeiingen. Dankzij de stevige betonskeletstructuur is er voldoende draagkracht voor al dat extra gewicht. Het uitbundige groen zorgt daarbij niet alleen voor een aangenaam uitzicht. Door de integratie van een petanquebaan, zitruimtes, fitnesstoestellen, terrassen (gemeenschappelijk en privaat), moestuintjes … wordt het een erg aantrekkelijke leefruimte waar het zowel voor bewoners als bezoekers genieten zal zijn in een zonnige, rustige en veilige buitenruimte. 

Een daktuin levert trouwens nog heel wat andere voordelen op. Zo verdubbelt de levensduur van de dakbedekking dankzij de optimale bescherming, werkt de tuin isolerend en verkoelend voor gebouw én omgeving, vangt de begroeiing fijnstof op, wordt regenwater gebufferd én is het onderhoud erg beperkt.  

Jean-Marie Vanheste: “Ook via andere ingrepen springen we duurzaam om met het gebouw. Enkele voorbeelden? Het stedelijk warmtenet verwarmt het hele gebouw, regenwatertanks beperken het sanitair watergebruik, overal komt gestuurde ventilatie, in elk appartement voorzien we vloerverwarming in combinatie met een koelingsfunctie en in de toekomst plant de bouwheer zonnepanelen op de overgebleven dakruimte.” 

Betaalbaar bouwen 

Martin Claeys: “We kozen er bewust voor om niet te werken met een totaalaannemer. Maar om voor elk deelproject zelf een aannemer aan te stellen. Deze aanpak vereist uiteraard kennis van zaken in het bouwteam én de tijd om alles nauwgezet op te volgen, maar je bespaart zo heel wat op de totale kostprijs van een gebouw.”  

“En er is nog een voordeel. Door rechtstreeks te communiceren met de verschillende aannemers, kan je beroep doen op hun expertise indien er zich een probleem of opportuniteit stelt. En samen sneller de juiste oplossingen vinden.” 

“1 maart 2022 worden de 63 eerste flats opgeleverd. Tegen 1 maart 2023 de rest van het project. Ambitieus, maar dat zit in het DNA van onze organisatie …”  


Asbest 

“Zoals in de meeste oude ziekenhuizen van ons land bevond er zich in de hele Volkskliniek heel wat asbest: in de spanten, de technische kokers …”, horen we van Martin Claeys. “We beschikten uiteraard over een inventaris, maar die werd opgesteld met het oog op een veilig gebruik van het gebouw en hield weinig rekening met een veilige afbraak of herbestemming.”  

“Alle asbest werd vakkundig verwijderd door erkende verwijderaars. Bij aanvang van de werken dachten we het meeste nog te kunnen verwijderen via eenvoudige handelingen, maar uiteindelijk moesten vele ruimtes toch hermetisch worden afgesloten. Het gevolg liet zich raden: een zware financiële aderlating. Maar noodzakelijk om de gezondheid van onze toekomstige bewoners niet in het gedrang te brengen.” 

Laat een commentaar na

Your email address will not be published. Required fields are marked *