Typ om te zoeken

Facility In the spotlight Ziekenhuizen

Gezonde voeding in een zorgcontext: nodig, maar niet vanzelfsprekend

Delen

Het lijkt misschien vanzelfsprekend, maar gezonde voeding implementeren in een zorgcontext, is niet zo eenvoudig als het lijkt. De prijs, persoonlijke voorkeuren van patiënten en bewoners, en de beperkingen van koken in een grootkeuken, maken het niet eenvoudig om elke dag opnieuw gezonde maaltijden op tafel te zetten.  

Professor Roman Vangoitsenhoven is endocrinoloog, en lid van het nutritieteam in UZ Leuven. Het team bestaat al lang, en is verplicht in ziekenhuizen, maar kende de laatste jaren een behoorlijke stroomversnelling. “We zijn dingen grootser beginnen zien,” aldus de professor. “Zowel op het vlak van voeding voor onze patiënten, als voor het personeel, als voor bezoekers.”  

Professor Roman Vangoitsenhoven is endocrinoloog, en lid van het nutritieteam in UZ Leuven
Professor Roman Vangoitsenhoven is endocrinoloog, en lid van het nutritieteam in UZ Leuven

Voldoende gezonde voeding aanbieden is niet eenvoudig voor de keuken, verduidelijkt hij, “maar het is een kwestie van toch proberen. We serveren zo’n 10.000 klanten per dag, maar proberen dat zo gezond mogelijk te doen.” Al is dat in een ziekenhuis zelfs niet het belangrijkste, vindt hij. “Je wil in de eerste plaats dat patiënten genoeg calorieën en eiwitten binnenkrijgen om goed te herstellen, dus het moet ook smakelijk en aantrekkelijk zijn.” 

Daarom bieden ze ook in UZ Leuven een ruime keuze aan. “We bieden elke patiënt een aantal keuzes, die worden klaargezet door de diëtist op basis van de noden van de patiënt. Die kan dan vrij kiezen uit de set aangeboden maaltijden. Dus ja, op zich kan je, als je dat wil, elke dag spaghetti eten, zonder ooit groenten aan te raken.” Maar dat is ook de verantwoordelijkheid van de patiënt, stelt hij. “Dat is een afweging die wij allemaal dagelijks moeten maken, en wij zijn daarin van het principe dat we gezonde keuzes aanbieden, maar dat we geen politieagent gaan spelen. Patiënten moeten in de eerste plaats genoeg binnenkrijgen, om goed te kunnen herstellen.”  

Voeding als preventie 

Waar gezonde voeding wél zeker topprioriteit zou moeten zijn, is in het dagelijkse leven. Want het is bewezen dat een gezonde levensstijl een preventieve werking heeft. “Mensen met een zogenaamd mediterraan dieet, dus veel groenten en fruit, vooral volkorenproducten en weinig rood vlees, weinig dierlijke voedingsbronnen en weinig verzadigd vet, lijken langer te leven en minder bloedvataandoeningen te hebben. Klassiek horen daar ook plantaardige vetten en eiwitten bij, zoals olijfolie en noten.”  

Een visie waar ook Sarah Dries van het Vlaams instituut Gezond Leven zich bij aansluit. “Omdat we ondertussen weten dat gezonde voeding zorgt voor minder hart- en vaatziekten, en ook beschermend werkt naar sommige kankers toe, maar ook naar bepaalde ouderdomsverschijnselen en kauw- en slikproblemen, proberen we dat ook heel snel aan te leren. Zodat er uiteindelijk een vermindering komt in zorgbehoevendheid.” 

Die gezonde principes heeft Gezond Leven samengevat in een voedingsdriehoek, die uitgaat van drie pijlers: meer plantaardige voeding eten dan dierlijke, zo weinig mogelijk lege calorieën consumeren, dat zijn alle voedingsmiddelen die calorieën bevatten, maar geen nuttige voedingswaarden, en niet meer eten dan je nodig hebt. De voedingsdriehoek wordt verder toegelicht in de tips die je vindt op hun website.  

Een beleid dat verder gaat dan patiënten alleen 

Om op lange termijn te kunnen werken aan een gezond aanbod in zorginstellingen, moet je een kwalitatief beleid uitstippelen, vindt Sarah. “Daar hebben we bij Gezond Leven tools voor ontwikkeld, waarmee je al je verschillende doelgroepen en strategieën aanpakt: op patiëntenniveau, afdelingsniveau en voorzieningsniveau. En als laatste nemen we ook de omgeving van de patiënt mee.” 

In UZ Leuven zijn ze al een tijdje bezig met het uitwerken van dat beleid. “We houden bijvoorbeeld andere ziekenhuizen in de gaten, omdat we goede ideeën natuurlijk graag overnemen. Zo lazen wij met interesse dat AZ Sint-Blasius erin geslaagd is een alcoholvrij ziekenhuis te worden. Dat vind ik zelf goed idee, maar bij ons is het nog niet gelukt, omdat het te ingrijpend lijkt, bijvoorbeeld naar bezoekers of personeelsrecepties toe. Al zijn we bij het nutritieteam wel van mening dat we hierin best het goede voorbeeld mogen geven.” 

Informeren en sensibiliseren 

“Je moet ervoor zorgen dat de omgeving uitnodigt tot het maken van een gezonde keuze,” legt Sarah uit. “Als je de keuze geeft tussen frieten, lasagne of een slaatje, is het niet aantrekkelijk om voor dat slaatje te kiezen. Maar als je bijvoorbeeld een koude-schoteldag introduceert, en je laat de patiënten kiezen tussen verschillende stijlen en smaken, nodigt dat wél uit.” En dat geldt ook in de cafetaria. “Als je een gezond menu een leukere naam geeft, en je hangt er een groen kader rond met de vermelding ‘Suggestie’ erbij, wordt dat aantrekkelijker dan als het helemaal onderaan de lijst bungelt, na de verleidelijke, ongezondere alternatieven.”  

In dat kader werkten ze in UZ Leuven een tijdlang met smileys, legt Roman Vangoitsenhoven uit. “Er liep een proefproject dat ik zeer goed vond in de personeelscafetaria, waarbij gezondere keuzes een groene smiley kregen, en de minder gezonde voedingsmiddelen als frietjes, een oranje of rood exemplaar. Dat betekent niet dat je dat niet kan kiezen, maar dat je wel twee keer nadenkt. En zo willen we het ook blijven aanpakken: educeren en sensibiliseren, in plaats van koudweg te zeggen ‘dit mag niet’.”   

Volgens Sarah is een gezonde mix tussen educatie en interventies de sleutel tot succes: “Het begint altijd met een stuk regels en afspraken: hoeveel gram vlees voorzie je per portie, kunnen mensen groenten of soep bijvragen als ze dat willen… Maar daarnaast is er ook zorg en begeleiding nodig. Als iemand na een operatie elke dag frietjes bestelt, wordt het waarschijnlijk tijd om aan de alarmbel te trekken. En als familie elke dag wijn en chocola meebrengt tijdens het bezoekuur, moet je hen misschien ook meenemen in je strategie. Onze filosofie is die verschillende doelgroepen en strategieën combineren, om zo naar een werkende langetermijnvisie te evolueren.”  


BRON: Gezond Leven  

Het Vlaams Instituut Gezond Leven is een vzw met 1 doel: Vlaanderen gezonder maken. Ze maken gezond leven toegankelijk, en willen zo een impact maken op onze leefomgeving. Dat doen ze voornamelijk door het bieden van (gratis) expertise. Op hun website vind je concrete informatie over een gezonde levensstijl, maar ook een uitgebreid opleidingsaanbod. Je kan er ook terecht voor ondersteuning op maat.  

gezondleven.be 

App: Zeker Gezond 

Gezond Leven ontwikkelde ook een app, Zeker Gezond, waar je talloze recepten vindt, die door Gezond Leven zo gezond mogelijk gemaakt zijn. Deze app kan als inspiratie dienen voor keukenmedewerkers of leefgroepbegeleiders die meer gezonde voeding willen implementeren in hun aanbod.  

zekergezond.be  


Tips uit de praktijk 

Met een paar kleine aanpassingen, kan je mensen de gezondere richting uitsturen. Deze initiatieven namen de geïnterviewde zorginstellingen (succesvol) om gezondere keuzes te stimuleren:  

  • Prijsaanpassingen: door gezonde alternatieven goedkoper te maken dan de minder gezonde variant (denk bijvoorbeeld aan frisdrank), wordt die eerste keuze een pak aantrekkelijker.  
  • Visuele triggers: zet je gezonde menu’s of voedingsmiddelen op een visuele manier in de kijker. Maak bijvoorbeeld een suggestiebord, of werk met gekleurde smileys om gezonde en minder gezonde producten aan te duiden.  
  • Gezond en gratis: nog drastischer dan prijsaanpassingen – maak de gezonde keuzes simpelweg gratis. Als water gratis is, zal er minder frisdrank gedronken worden, en een gratis groentenbuffet zorgt ervoor dat die maaltijdcomponent minder vaak overgeslagen wordt.  
  • Pas je receptuur aan: een simpele spaghetti bolognaise maak je voedzamer door voor volkoren pasta te kiezen, in plaats van de witte variant.  
  • Sensibilisering en communicatie: geef aan waarom bepaalde keuzes aangeraden worden en andere niet. Een bordje met daarop de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid water, kan iemand het nodige duwtje in de rug geven om nog een extra glas te drinken. 

LEES OOK:

Laat een commentaar na

Your email address will not be published. Required fields are marked *