Nick Guldemond

Het potentieel van mHealth is enorm

Alle ingrediënten zijn aanwezig, nu nog het recept!


Onze samenleving is aan het veranderen, en wel aan een ongeziene snelheid. Ook de zorgsector is niet meer hetzelfde als pakweg twintig jaar geleden. De vergrijzing van de bevolking, de toename van chronische ziektes en het tekort aan middelen leggen een hypotheek op onze gezondheidszorg van morgen. Mobiele apparaten zoals smartphones en tablets kunnen voor een stuk een antwoord bieden op deze uitdagingen. Wij spraken erover met Nick Guldemond, Associate Professor Integrated Care & Technology aan het Universitair Medisch Centrum van Utrecht.

 
Nick Guldemond is al bijna twintig jaar bezig met het vraagstuk hoe technologie de zorgsector kan stimuleren. “Ik heb zowel een achtergrond in geneeskunde als in elektrotechniek en ben dus altijd geïnteresseerd geweest in beide domeinen”, zegt hij er zelf over. “In het begin van mijn loopbaan was ik actief in het domein van revalidatie, neurologie en preventie. Al snel kwam ik terecht in de onderzoekswereld waar er breder werd gekeken naar de rol die technologie kan spelen in de zorg en gezondheid. Het ging aanvankelijk niet alleen over het aandeel van IT, maar ook over biomedische en biomechanische devices. Toen al bleek innovatie een belangrijke driver te zijn voor het vinden van de juiste oplossingen. Vanaf 2005 zijn we gestart met een open innovatieconcept voor ziekenhuizen, waarbij we verschillende partijen samenbrachten om collectief na te denken over innovatieve oplossingen en slimme concepten voor de medische wereld. Met ons Medical Field Lab waren we mee bij de eerste die een proeftuin hebben opgezet voor innovatie in de zorgwereld. Bedrijven als Philips en Materialise zaten toen ook mee aan tafel.”
 
“Vanaf 2005 zijn we gestart met een open innovatieconcept voor ziekenhuizen, waarbij we verschillende partijen samenbrachten om collectief na te denken over innovatieve oplossingen en slimme concepten voor de medische wereld.”
 

Smartphone als driver voor mHealth

Het belang van technologie en van elektronische apparaten is de laatste twintig jaar enorm gegroeid. “Ook in onze Medical Field Labs hebben we de rol van IT en devices steeds belangrijker zien worden”, zegt Nick Guldemond. “De interesse verschoof gaandeweg van medicatieontwikkeling en zorgconcepten naar IT als technologie om zorg te verbeteren. De basis voor het slim organiseren van medische zorg is het delen van informatie en precies daarbij kan IT enorm veel betekenen. Door informatie op een slimme manier te capteren, te structureren, te analyseren en te delen kom je tot een efficiëntere en kwalitatievere zorg. Aanvankelijk was de inbreng van IT in de zorgsector (eHealth) enkel gericht op de professionals. Aan de kant van de patiënt is er lange tijd weinig of geen beweging geweest. Maar sinds de opmars van de smartphone zijn er nu ook heel wat intelligente functionaliteiten beschikbaar voor patiënten. Zonder de alomtegenwoordigheid van de smartphone was er waarschijnlijk geen sprake geweest van mobile health (mHealth).”
 

Zorg verschuiven naar de patiënt

In het verleden was zorg altijd gecentreerd rond ziekenhuizen en zorginstellingen. Zowel voor preventie, diagnostisering, behandeling als informatie-uitwisseling moest je als patiënt naar het ziekenhuis gaan.
Nick Guldemond: “Door de vergrijzing van de bevolking en de gerelateerde toename van chronische ziektes in combinatie met een gebrek aan middelen, mensen en kapitaal is deze situatie echter niet meer houdbaar. Hierdoor zijn de eisen voor de organisatie van zorg drastisch veranderd. We moeten zorg en preventie meer verschuiven naar de thuisomgeving van de patiënt. Met de huidige mobiele technologie is het mogelijk om patiënten actief te betrekken zodat ze zelf hun gezondheid kunnen monitoren en beheren. Niet alleen mobiele apparaten spelen hierin een voorname rol, minstens even belangrijk is de privé- en werkomgeving van de patiënten.”
 

Mhealth apps: nuttig maar onderbenut

Ondertussen kunnen we echt wel spreken over een echte boost in de ontwikkeling van mHealth-applicaties.
Nick Guldemond: “Je kan de mobiele zorghulpmiddelen grosso modo opsplitsen in vier categorieën. De eerste categorie omvat verschillende hulpmiddelen om gezond te blijven. We spreken hier vaak over health well being oplossingen. Meer bepaald gaat het dan over de alomgekende stappentellers of de loopapps waarvan Runkeeper ongetwijfeld de meest bekende is. Deze apps houden niet alleen de gelopen afstand en snelheid bij, ze geven je ook een idee over het aantal verbruikte calorieën. Onder deze categorie kan je ook nog de apps voor slaapadvies, stresscontrole en diëten plaatsen. Dit soort apps kunnen jouw gedrag analyseren en geven je tips om gezonder te leven. Het is wel zo dat deze apps niet allemaal even effectief zijn. Bovendien zijn er ook maar weinig echt medisch onderbouwd, maar als een app het leven van zijn gebruiker gezonder maakt, heeft hij sowieso zijn waarde.”
 
“Vandaag zijn apps meestal erg op zichzelf staand en ze vormen geen integrale oplossing. Bovendien stromen de gegevens niet door naar huisartsen of specialisten die in deze gegevens nochtans nuttige informatie zouden kunnen terugvinden.”
 
Volgens Guldemond worden de mogelijkheden van dit soort apps echter te weinig benut. “Als je weet hoeveel mensen gebruik maken van deze apps, dan ligt er een massa aan data voor het grijpen die gebruikt zou kunnen worden voor grootschalige analyses. Vandaag zijn apps meestal erg op zichzelf staand en ze vormen geen integrale oplossing. Bovendien stromen de gegevens niet door naar huisartsen of specialisten die in deze gegevens nochtans nuttige informatie zouden kunnen terugvinden. Hierdoor liggen er heel wat mogelijkheden op het domein van big data en research die vandaag niet gebruikt worden.”
 
“De tweede categorie van mobiele zorghulpmiddelen zijn die voor het beheren en het behandelen van ziektes. Deze zijn wel medisch onderbouwd. Enkele voorbeelden zijn de mobiele insulinepompen voor diabetespatiënten of de mobiele zuurstofconcentratoren voor mensen met een longaandoening. Deze hulpmiddelen zijn vooral gericht op ziektecontrole. In de derde categorie bevinden zich de domoticatoepassingen die gericht zijn op zorg. De panic button, waarmee een hulpbehoevende met één druk op de knop om dringende hulp kan verzoeken, is hiervan een gekend voorbeeld. De meeste van deze toepassingen zijn gericht op het monitoren van ouderen zodat zij langer thuis of in een serviceflat kunnen blijven wonen. De laatste categorie is die van mobiele ziekenhuistechnologieën die worden gebruikt in operatiekamers en diagnosecentra.”
 

Digitale emancipatie

Informatie-uitwisseling is een essentieel aspect van een goed functionerend zorgsysteem. Mobiele technologie heeft het potentieel om deze informatie-uitwisseling in een stroomversnelling te brengen, maar er zijn heel wat inspanningen nodig om dit ook werkelijk waar te maken. Die inspanningen liggen volgens Guldemond maar voor een klein stuk op technisch vlak. “Er zijn investeringen nodig in een doordachte cloud-functionaliteit waardoor het delen van nuttige medische data mogelijk wordt. Standaardisatie en interoperabiliteit zijn hierbij van cruciaal belang. Ze vormen de drivers voor creativiteit en innovatie. Maar bovenal is er nood aan digitale emancipatie, een mentaliteitswijziging roept zich op. We moeten komen tot een multidisciplinaire dialoog tussen burgers, patiëntenorganisaties, zorgprofessionals en overheden. De burger zal in het nieuwe zorgsysteem een actievere rol moeten spelen en de smartphone als persoonlijk device speelt hierbij een cruciale rol. Mobiele technologie kan mensen gezonder houden. Draagbare apparaten die kunnen meten en communiceren en verbonden zijn met het internet maken informatie persoonlijk en dit beïnvloedt het gedrag, zowel van individuen als groepen mensen via sociale netwerken. Smartphones kunnen adviezen voor een gezonde levensstijl effectiever maken door informatie te personaliseren en direct te koppelen aan het gedrag van het individu. Wanneer deze informatie ook via sociale netwerken met andere mensen wordt gedeeld, kan dat door sociale beïnvloeding een gezonde levensstijl bevorderen. Het bevorderen van de sociale cohesie is noodzakelijk voor een goede lokale zorg.”
 
“Er zijn investeringen nodig in een doordachte cloud-functionaliteit waardoor het delen van nuttige medische data mogelijk wordt. Standaardisatie en interoperabiliteit zijn hierbij van cruciaal belang.”
 

Smartphone als persoonlijke infobron

De smartphone kan niet alleen helpen bij het verzamelen van medische gegevens, hij kan ook gebruikt worden als persoonlijke infobron.
 
Nick Guldemond: “Er zijn in de loop der jaren al heel veel gegevens verzameld door zorginstellingen, maar ook door de federale dienst van statistiek. Deze bestaande databronnen zouden gebruikt kunnen worden door burgers om gepersonaliseerde adviezen te ontvangen. Heel veel data uit de medische wereld kan in combinatie met real time data hergebruikt en via mHealth persoonlijk gemaakt worden. Er is echter nood aan een duidelijk technisch en juridisch kader om dit goed te laten functioneren.”
 

Alle ingrediënten aanwezig

In Europa bestaan er al voorbeelden die aantonen dat het echt wel mogelijk is om nuttige data te hergebruiken en te delen via een slim netwerk. Estland heeft er bijvoorbeeld voor gekozen om resoluut in te zetten op informatiedeling. De overheid heeft er een belangrijke sturende rol in de ontwikkeling van een slimme samenleving.
 
“Estland is een goed voorbeeld van tot wat een goed uitgedacht eGov-concept kan bijdragen aan de samenleving.”
 
Nick Guldemond: “Estland is een goed voorbeeld van tot wat een goed uitgedacht eGov-concept kan bijdragen aan de samenleving. In andere landen, waaronder Nederland en België, zij het in mindere mate, waar de regering het initiatief aan de markt zelf overlaat, lukt het ondanks de aanwezigheid van een moderne infrastructuur en de grote digitale geletterdheid van de burgers nog niet zo goed om herbruikbare medische gegevens te delen. Een gebrek aan een gemeenschappelijke visie en te veel individuele belangen belemmeren de totstandkoming van een echte digitale kruisbestuiving in de zorg. Dat is erg jammer, want eigenlijk zijn alle noodzakelijke ingrediënten aanwezig. Het is gewoon aan mensen, zowel burgers als zorgprofessionals, en organisaties om het effectief te doen lukken.”
 

Lees ook

Wil je op de hoogte blijven van het laatste zorgnieuws?

Wens je up-to-date te blijven van het laatste zorgnieuws en leerrijke events?
Schrijf je dan hier in en ontvang 2-wekelijks onze nieuwsbrief.