Typ om te zoeken

Geen onderdeel van een categorie

Hoe slecht nieuws meedelen aan kankerpatiënten en hun naasten

Delen

Aanbevelingen voor verpleegkundigen

De rol van verpleegkundigen bij een slechtnieuwsmededeling blijft vaak onderbelicht. Nochtans nemen verpleegkundigen vaak belangrijke taken op zich bij de communicatie van slecht nieuws aan de patiënt en zijn naasten. Dit wordt aangekaart in een gloednieuwe folder van Kom op tegen Kanker voor zorgverleners in de kankerzorg.
 
We zetten hieronder een aantal aanbevelingen voor verpleegkundigen op een rijtje. Deze zijn gebaseerd op een analyse van 455 patiëntengetuigenissen die tijdens een publiekscampagne over slechtnieuwsgesprekken werden verzameld én van (groeps)interviews met 55 zorgverleners (artsen, verpleegkundigen, psychologen, maatschappelijk werkers, zorgmanagers,…).
 

Slecht nieuws als proces

In de wetenschappelijke literatuur over slechtnieuwsgesprekken is er vooral aandacht voor de communicatieve vaardigheden en houding van de (individuele) arts en daar blijft het vaak bij. Nochtans blijkt bijv. uit het onderzoek van Warnock e.a. (2010) in het Verenigd Koninkrijk dat verpleegkundigen op ziekenhuisdiensten heel diverse communicatieve taken op zich nemen voor, tijdens en na de slechtnieuwsmededeling. De arts en de verpleegkundige hebben duidelijk onderscheiden maar complementaire rollen: de arts is de boodschapper en vertelt het slechte nieuws over diagnose, prognose en/of behandelplan, en ondersteunt de patiënt bij de verwerking van het slechte nieuws. De verpleegkundige heeft de taak van procesbewaker en staat in voor de begeleiding en ondersteuning van patiënten voor, tijdens en na het gesprek, geeft verdere uitleg op maat van de patiënt en zijn naasten,  vangt hen op en verwijst hen indien nodig door (IKNL, 2012; Vanneste, 2009). Op oncologische diensten worden – onder verschillende namen – steeds meer gespecialiseerde (borst-, prostaat-, stoma-,…) verpleegkundigen, ‘begeleidingsverpleegkundigen’, ‘onco-coaches’, ‘trajectverpleegkundigen’, enz. ingezet die patiënten tijdens de verschillende sleutelmomenten tijdens zijn behandelingstraject opvangen en begeleiden. Dit is een positieve evolutie. Het laat verpleegkundigen toe meer die rol van procesbewaker in de (slechtnieuws)communicatie met de patiënt en zijn naasten op te nemen.
 
 

Een goed slechtnieuwsgesprek is een gepland gesprek

Uit vele getuigenissen blijkt dat patiënten het belangrijk vinden dat een slechtnieuwsgesprek op een geschikt moment en op een rustige plek kan gebeuren waar de arts en patiënt niet gestoord worden, de privacy van de patiënt gewaarborgd is, er voldoende en ongestoorde tijd beschikbaar is en belangrijke naasten kunnen aanwezig zijn. Dit was niet altijd het geval. Nochtans zijn tijd en plaats van het gesprek en wie daarbij aanwezig moet zijn, in principe planbaar. De planning van een slechtnieuwsgesprek wordt vaak als de verantwoordelijkheid van de arts aanzien maar dit kan evengoed door een verpleegkundige worden gedaan. Eén van de geïnterviewde artsen liet de verpleegkundige de slechtnieuwsconsultatie plannen. Dit betekende voor de arts weliswaar een verlies aan autonomie maar dit werd ruimschoots gecompenseerd door de tijdsbesparing die het hem opleverde, de betere gespreksomstandigheden en de betere afstemming met de naasten en andere zorgverleners die indien nodig konden worden ingeschakeld.
 

Een tweede zorgverlener bij het slechtnieuwsgesprek

Een belangrijke best practice bij het slechtnieuwsgesprek is dat een tweede zorgverlener, doorgaans een verpleegkundige, aanwezig is. Dit is niet alleen in het voordeel van de patiënt, maar het is ook voor de arts de meest efficiënte manier om de tweede zorgverlener op dat moment al te betrekken en de patiënt op een laagdrempelige manier door te verwijzen: de tweede zorgverlener weet dan wat er gezegd is en hoe de patiënt heeft gereageerd en kan vervolgens verder info op maat geven en de patiënt emotioneel opvangen. De verpleegkundige speelt dus een belangrijke rol bij de verdere opvang van de patiënt: het besprokene nogmaals verduidelijken, de patiënt en zijn naasten verder op maat informeren en verdere vragen beantwoorden, en hen verdere emotionele ondersteuning geven om het slechte nieuws te verwerken.
 
Ook bij de planning van een vervolggesprek één van de volgende dagen na de diagnosemededeling speelt de verpleegkundige een belangrijke rol. In het vervolggesprek wordt de informatie herhaald en de diagnose, prognose, behandelingsmogelijkheden, enz. vaak meer diepgaand besproken.  Dan kan worden nagegaan wat de patiënt en de naasten onthouden hebben en hoe ze de info geïnterpreteerd hebben. De verpleegkundige kan dit gesprek deels op zich nemen en verder ook de patiënt en zijn naasten voorbereiden op het tweede gesprek met de arts. Het is immers vaak pas tijdens het vervolggesprek dat de patiënt en zijn naasten in staat zijn om de voor hen belangrijke vragen te stellen.
 

Communicatie is teamwerk

Vaak is er bij patiënten sprake van een slechtnieuwservaring die veel ruimer gaat dan de specifieke momenten van de mededeling van diagnose, behandeling, prognose, palliatieve situatie,…. Slecht nieuws kan ook betrekking hebben op heel diverse aspecten, dus ook aspecten die met de levenskwaliteit van de patiënt te maken hebben zoals bijv. problemen met incontinentie en impotentie.  Voor zorgverleners is het ook niet altijd mogelijk om op voorhand in te schatten welke info door de patiënt als slecht nieuws zal worden ervaren. Daarom moet het hele team van zorgverleners die met de patiënt omgaan voorbereid zijn om potentieel slecht nieuws goed mee te delen en verder te verduidelijken of de patiënt en zijn naasten verder op te vangen. De verpleegkundigen nemen door hun nauw contact met de patiënt en zijn naasten op dit vlak een bijzondere positie in de zorg in.
 
Zowel voor geplande als meer onverwachte slechtnieuwsgesprekken met de patiënt en zijn naasten kunnen verpleegkundigen gebruik maken van een aantal aanbevelingen uit de folder:
 
-Luister eerst naar de patiënt en zijn naasten alvorens zelf informatie mee te delen.
– Deel de info kort en bondig mee en toon daarbij betrokkenheid.
– Geef patiënten en naasten de ruimte om hun gedachten en gevoelens te uiten wanneer de meegedeelde informatie bij hen moeilijk valt.
– Geef verdere info volgens het tempo dat de patiënt aangeeft en check regelmatig of de patiënt en zijn naasten de info goed begrepen hebben.
– Vat aan het einde van het gesprek samen wat verteld is en geef (indien van toepassing) een duidelijk beeld van de volgende, te verwachten stappen rond het besproken probleem.
– Rapporteer hierover mondeling en schriftelijk (in het patiëntendossier) wat verteld is aan uw collega’s, zodat zij hiermee in hun communicatie met de patiënt rekening kunnen houden.
 
 
Communicatie met de patiënt en zijn naasten is een verantwoordelijkheid van het hele zorgteam. Belangrijke aandachtspunten daarbij zijn dat er altijd iemand van het team bereikbaar is voor de patiënt, de patiënt binnen het zorgteam een vertrouwd aanspreekpunt heeft, er voldoende tijd wordt besteed aan de interne communicatie binnen het team, dat elk teamlid de kans krijgt om de nodige communicatievaardigheden te verwerven en last but not least dat er ook aandacht is voor zelfzorg en opvang voor teamleden wanneer zij het moeilijk hebben. Want een empathisch gesprek met de patiënt is maar mogelijk wanneer de zorgverlener zich zelf goed in zijn vel voelt.
 
 
Literatuurverwijzingen
Integraal Kankercentrum Nederland. Handreiking slecht-nieuwsgesprek. Landelijke richtlijn, versie: 1.0, oktober 2012 (zie www.oncoline.nl/handreikingslechtnieuwsgesprek)
Vanneste H. Wanneer de waarheidsmededeling slecht nieuws is: aandachtspunten voor, tijdens en na het gesprek. In: Oncologisch tijdschrift, vol. 26, nr. 1, 2009, pp. 10–17.
Warnock C, Tod A, Foster J, Soreny C. Breaking Bad News in Inpatient Clinical Settings: Role of the Nurse: Breaking Bad News in Inpatient Clinical Settings. In: Journal of Advanced Nursing, vol. 66, nr. 7, 2010, pp. 1543–55.
 
 
Ter info:
De folder ‘Slecht nieuws meedelen aan kankerpatiënten en hun naasten: aanbevelingen voor zorgverleners’ en het bijhorend samenvattend schema zijn terug te vinden op onderstaande link en kan besteld worden: www.komoptegenkanker.be/slechtnieuws.
 
 
Contact
Hans Neefs
Expert kankerzorg, team Kennis en Beleid
Kom op tegen kanker
[email protected]
+32 3 260 81 67
 
 
urobel logo
 

Tags:

Je houdt waarschijnlijk ook van

Laat een commentaar na

Your email address will not be published. Required fields are marked *