Typ om te zoeken

In the spotlight Innovatie Overige

Slikproblemen onder de loep

Delen

Het aantal gevallen van mensen met slikproblemen neemt jaar op jaar toe. Niet alleen onder de groeiende groep 65-plussers, maar tevens bij jongere mensenwaaronder patiënten met kanker, een spierziekte, bepaalde aangeboren aandoeningen, of bij prematuur geboren kinderen. Ook door Covid-19 kunnen er slikstoornissen optreden. Gelukkig bestaan er heel wat behandeloptiesDe juiste diagnose stellen, daar wringt echter het schoentje. 

Gezonde mensen slikken zonder erbij na te denken: minstens één keer per minuut en vaker tijdens het eten. Lukt normaal slikken niet meer, door problemen in de mond, keel of slokdarm, dan spreekt men van een slikstoornis of dysfagie. Als men deze problemen niet correct herkent of miskent, dan kunnen de gevolgen ernstig en zelfs dodelijk zijn. 

Een complex probleem 

“Slikken is een erg complex proces waar verschillende spieren en hersenzenuwen bij betrokken zijn, die bovendien goed moeten samenwerken”, vertelt deglutoloog prof. dr. Nathalie Rommel. Je kauwt eten in je mond en vermengt het met speeksel. Vervolgens beweegt tong zo dat het voedsel richting de keel glijdt, dan slik je en tot slot reist de voeding via de slokdarm naar de maag. Het slikproces bevindt zich zodoende op de kruising van verschillende disciplines: neus-keel-oor, ademhaling, spijsvertering, de hersenen… Ook de kennis over slikproblemen zit dus erg verspreid. (*) Als specialisten de juiste oorzaak niet vinden, wordt een slikprobleem nog al te vaak weggewuifd als ‘psychologisch’: de persoon stelt zich aanAls we van nabij zoeken, vinden we vaak een lichamelijke oorzaak van het slikprobleem.” 

Daarom is een goede en tijdige diagnose is belangrijk. “Als je niet kan etenkrijg je onvoldoende voeding binnen en geraak je ondervoed. Hierdoor kunnen patiënten een paar kilo’s verliezen of krijgen ze onvoldoende vocht binnen en drogen ze uit. Als gevolg van de uitdroging raken patiënten ook geobstipeerd. Mensen met slikproblemen krijgen vaker chronische problemen met de luchtwegen zoals longontstekingen. Zo komen patiënten met dysfagie geregeld in een vicieuze cirkel terecht”, zegt Rommel. Verder is er het psychologische aspect; mensen schamen zich omdat ze alleen gepureerd kunnen eten en zijn angstig om zich te verslikken. Ze eten niet meer samen met het gezin of vermijden te eten. Veel patiënten met slikstoornissen geraken zo geïsoleerd terwijl samen eten net zo belangrijk is.  

Nathalie Rommel (Deglutoloog, KU Leuven)

Niet alleen ouderen 

Veel mensen associëren slikstoornissen met ouder worden. Dat klopt deels. Als we ouder worden, vermindert onze speekselsecretie, maar ook de kracht, de coördinatie en de uithouden van de slikspierenHet is dus niet geheel onlogisch dat zelfs verder gezonde oudere mensen vaker last hebben met slikken. “Vandaag heeft pakweg een kwart van de 65-plusser slikproblemen. Men verwacht dat dit met de vergrijzing de komende 10-15 jaar zal oplopen tot bijna 40%. Bijkomend worden we niet alleen ouder, maar overleven we dankzij de medische vooruitgang ook steeds meer aandoeningen. Hierdoor stevenen we af op een exponentiele toename van patiënten met dysfagie, in alle leeftijdsgroepen.” 

Slikstoornissen komen voor over het hele levensspectrum. Dr. Rommel benoemt hierbij prematuur geboren kinderen, kinderen met een aangeboren aandoening of met een beperking door zuurstoftekort bij de geboorte. Bij volwassenen komt dysfagie voor bij patiënten met hoofd-halskanker, met een neuromusculaire ziekte of met een degeneratieve aandoening, zoals Parkinson, ALS en MS (waar in latere stadia van de ziekte tot 80% lijdt aan dysfagie), evenals bij patiënten met een hersenbloeding (circa 40% heeft daarna slikproblemen). Maar problemen met voedselinname kunnen ook met heel andere dingen te maken hebben, een eetstoornis of problemen met oog-hand coördinatie bijvoorbeeld.  

We spreken van een slikstoornis als de slikefficiëntie en de slikveiligheid is aangetastSlikstoornissen komen vaker voor dan diabetes (Red.: in België heeft circa 6,5% van de bevolking diabetes). We moeten methodes en mankracht ontwikkelen zodat we preciezere diagnoses kunnen stellen, maar evenzeer zorgverleners en iedereen meer bewust te maken van dysfagie, zodat we patiënten sneller kunnen helpen en mogelijk zelfs preventief kunnen ingrijpen.” 

Dysfagie en Covid-19  

Een ‘recent’ fenomeen is dysfagie na een coronavirusinfectie. “Het is bekend dat Covid-19 bij veel patiënten (tijdelijk) reuk- en smaakverlies veroorzaaktBeide spelen een belangrijke rol bij een gezond slikproces. Verder weten we dat slikproblemen voorkomen bij de zorg-gebonden complicaties die beschreven zijn bij Covid-19zoals hersenbloedingen, gezichtsverlamming (i.k.v. Guillain Barrésyndroom), beademing en langdurige intubatie tijdens kritiek ziek-zijn. Toch lijken Covid-19 patiënten volgens een Italiaanse studie mildere slikproblemen te ervaren na extubatie en minder revalidatiesessies nodig om terug keren naar een veilig slikproces. Datasets en studies zijn echter nog te beperkt en het is niet duidelijk wat het precieze effect en de lange termijn impact is.” 

In welk kader slikstoornissen ook voorkomen, een zo precies mogelijke diagnose is cruciaal, benadrukt Nathalie Rommel. Is het een verlies aan spierkracht, veranderd aansturen van de spieren en gevoeligheid vanuit de hersenen? Gaat het om verminderde slikefficiënte of is er echt sprake van slikonveiligheid? Wat is de kern van het probleem? Er kan ook een indirect verband zijn; soms is er bijvoorbeeld sprake van een wisselwerking met medicijnen voor andere gezondheidsproblemen of polimedicatie. In alle gevallen is het belangrijk om niet te lang te wachten met de diagnostiek en patiënten door te verwijzen naar gespecialiseerde hulp. 

Mogelijke behandelingen  

Er bestaan verschillende behandelopties en het is echt niet enkel een kwestie van eten pureren, integendeel. Bij sommige patiënten is dat juist niet de oplossing. Nathalie Rommel: “Soms is een chirurgische of endoscopische ingreep een uitkomst, in andere gevallen helpt aangepaste voeding of medicatieof hebben patiënten baat bij sliktherapie bij een deglutoloog of logopedist. Ook is het belangrijk om de mondhygiëne en het gebit van patiënten goed te controleren, om de bacteriële lading zo laag mogelijk te houden en luchtweginfecties te vermijden.” 

Door de kracht en de werking van de slikspieren in de mond en keel te versterken tijdens revalidatie bij een deglutoloog, kan men de slikefficiëntie duidelijk verbeteren. “Is dit niet voldoende, dan kunnen we aanvullend compenseren, door de dikte van de voeding aan te passen, het eettempo te optimaliserende alertheid te bewaken, de houding van het hoofd te corrigeren, etc. De meest recente ontwikkelde behandeling is elektrostimulatie van de keel, waarbij men op een manier de spieren van de hals en mondbodem prikkelt om de slikfunctie te stimuleren. Soms is het nodig om de luchtweg te beschermen en voeding aan te bieden via een sonde, maar in veel gevallen kan men dankzij een adequate behandeling mensen weer efficiënt en veilig leren eten en daarbij ook hun levenskwaliteit verbeterenOok naar erkenning van het probleem is een goede diagnose belangrijk.” 

* Sinds 2017 biedt de faculteit geneeskunde van KU Leuven de master-na-masteropleiding Deglutologie aan, de wetenschap van het slikken en slikstoornissen. Deze eenjarige interdisciplinaire opleiding voor artsen, tandartsen en universitaire logopedisten is wereldwijd uniek. 


Knipperlichten voor slikproblemen 

  • Hoesten tijdens of na het eten. 
  • Meer tijd nodig hebben om te eten (> 30 minuten). 
  • Pijn tijdens het slikken. 
  • Compenserende bewegingen maken om voeding te kunnen doorslikken. 
  • Het gevoel hebben dat er voedsel of voedselresten blijven vastzitten in de keel. 
  • Teruggeven van de voeding via de mond of de neus. 
  • Minder honger hebben en/of eten vermijden (anders dan selectief eten). 
  • Voedselverlies uit de mond. 
  • Verhoogde irritatie tijdens het eten. 
  • Een vochtige stem tijdens en na het eten. 

Laat een commentaar na

Your email address will not be published. Required fields are marked *