Typ om te zoeken

In the spotlight Techniek Woonzorgcentra Ziekenhuizen

Terra wil energiebesparing in de zorgsector faciliteren

Delen

Om de vooropgestelde klimaatdoelstellingen van 2030 en bij uitbreiding 2050 te halen, is een goed energiebeheer noodzakelijk. Met het online platform Terra, dat sinds 3 jaar operationeel is en energiedata en patrimoniumgegevens samenbrengt, wil de overheid in het kader van Vlaanderen Radicaal Digitaal en de klimaatengagementen, zorgorganisaties helpen energiebesparende maatregelen te nemen. Via het platform kan je als zorgvoorziening een energiescan laten uitvoeren, klimaatsubsidies aanvragen, gedetecteerde maatregelen plannen en zo je energieverbruik drastisch verminderen.  

Centraal systeem 

Innovatief is dat Terra verschillende databanken binnen Vlaanderen verbindt. Onder meer de Vastgoeddatabank van het Facilitair Bedrijf, het Gebouwenregister en verbruiksgegevens van de netbeheerder. Daarbij wordt binnenkort zelfs artificiële intelligentie ingezet. Terra legt dus linken die er voordien niet waren. Meten is weten, zegt men. Wel, via Terra is dat eindelijk het geval. Het levert een schat aan informatie op waar iedereen bij gebaat is. Organisaties die meerdere gebouwen tellen kunnen makkelijk vergelijken en komen op die manier te weten waar de pijnpunten liggen. Bovendien ontdek je via Terra ook voor welke maatregelen je welke subsidie kan aanvragen. Stijn Turcksin, klantenverantwoordelijke bij het Vlaams Energiebedrijf (VEB): “Het systeem in Terra ontzorgt zorgorganisaties net omdat alles gecentraliseerd is. Op basis van energiebesparende maatregelen uit de energiescan kunnen ze ook meteen klimaatsubsidies via VIPA aanvragen. In een ideaal scenario komen daar nog andere subsidielijnen bij. Alles is aan elkaar gelinkt en dat maakt het een unieke tool.” 

Peter Raeymaekers, Zorgnet-Icuro (copyright Peter De Schryver)

Die mening is ook Peter Raeymaekers van Zorgnet-Icuro toegedaan. “Met Terra kunnen we ons zelfs in Europa uniek positioneren. Ik heb het in andere landen nog niet gezien. Maar het is nodig, we moeten ook met de zorgsector onze maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen. Toen de klimaatengagementen in 2016 werden afgesloten, engageerden wij ons als sector om een equivalente inspanning te leveren aan diegene die ons financiert, met name de overheid. Daarbij hoort een jaarlijkse CO2-afname van 2,09 % en de belofte om structureel met de materie bezig te zijn, waaronder het aanduiden van een klimaatverantwoordelijke, iemand die een klimaatvisieplan opmaakt en bewustzijn creëert.” 

“Hoewel er binnen de zorgsector aanzienlijke verschillen zijn, zien we wel een significant verschil met andere sectoren. Nergens leiden de genomen maatregelen tot een grotere CO2-reductie dan bij ons. Duurzaamheid staat ook hoog op de agenda. Met SustaCare ontwikkelden wij zelfs een tool die directies en raden van bestuur hiervoor een vast kader biedt. Die baseerden we op de Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties.” 

Goed begeleiden 

Terra neemt zorgorganisaties bij de hand en begeleidt hen bij het traject. Daarin is het echt een uniek totaalsysteem. Eerst wordt de actuele situatie van de organisatie volledig in kaart gebracht door een energiescan, vervolgens worden daar klimaatsubsidies aan verbonden. Voor die energiescan wordt een studiebureau ingeschakeld die ter plaatse gaat en de berekeningen uitvoert. Vervolgens nodigen zij de organisatie uit voor een feedbackgesprek. 

Stijn Turcksin: “Daar is altijd iemand van het VEB bij om de vaak technische input te vertalen in mensentaal. Dit gesprek alleen al is voor de organisatie razend interessant en efficiënt. Op die korte tijd krijgen ze immers een duidelijk overzicht van het energetisch potentieel van hun patrimonium. Daaruit rollen heel concreet de verschillende maatregelen die ze kunnen nemen en dan is het aan de organisatie zelf om te beslissen welke ze willen doorvoeren. De klimaatsubsidie kunnen ze meteen via het platform aanvragen. Als ze dat willen, kunnen ze het VEB ook inschakelen voor de uitvoering, want wij hebben een raamovereenkomst voor alles wat gebouwenschil, technieken of hernieuwbare energie betreft. Maar ze zijn ook volledig vrij om zelf die aanbesteding te doen als ze de tijd en expertise in huis hebben. Ook voor de Vlaamse overheid is de informatie uit Terra interessant. De huidige staat van het patrimonium, maar ook de besparingsmogelijkheden en zelfs de benodigde budgetten voor renovatie, al deze info is terug te vinden op het platform. Terra werkt dus in beide richtingen.”   

Maatregelen financieren met energiebesparing 

Er is uiteraard een verschil tussen maatregelen met een terugverdientijd tot vijf jaar en die met een terugverdientijd tot 45 jaar. Van die eerste weet de organisatie vaak zelf al dat ze die moeten nemen. In dat geval gaat het niet zelden om kleine ingrepen zoals verouderde halogeenspotjes of gloeilampen, of het isoleren van stookplaatsleidingen. Waar organisaties dergelijke maatregelen doorgaans uitstellen, worden ze nu verplicht om deze uit te voeren. Voor de grotere projecten met een terugverdientijd boven 5 jaar, kunnen ze een beroep doen op de klimaatsubsidies die instaan voor maximaal 60 % van de totale investeringskost. 

De overige 40 % moet een voorziening natuurlijk zelf voorzien. Kleinere organisaties met weinig budget zouden daardoor mogelijk op voorhand al kunnen afhaken.  

Stijn Turcksin: “Dat zou inderdaad heel jammer zijn en onnodig. Vaak kunnen ze het resterende budget zelfs uitwinnen met de verworven energiebesparing. Want in Terra visualiseren we niet alleen de investering maar ook de besparingen. Zo kunnen de voorzieningen duidelijk in cijfers en grafieken zien dat een bepaalde investering toch snel wordt terugverdiend en al gauw meer geld opbrengt dan de investeringskost. Deze grafieken visualiseren ook de klimaatdoelstellingen, zodat organisaties zelfs kunnen zien of hun investeringen volstaan om die te behalen. Zo kunnen ze een echte langetermijnplanning opmaken voor investeringen en energiebesparingen, een win-winsituatie voor iedereen.”  

Stijn Turcksin, Klantenverantwoordleijke Vlaams Energiebedrijf (VEB)

“Het resultaat? Organisaties besparen, hebben een gebouw met een enorme comfortwinst en Vlaanderen krijgt een duurzamer patrimonium dat helpt in de strijd om de klimaatdoelstellingen te halen. Corona heeft mogelijk voor een vertraging gezorgd door het klimaatvraagstuk op het tweede plan te duwen. Maar het zal nooit meer minder urgent worden dan vandaag, dus wachten heeft geen zin. Hoe langer je wacht, hoe steiler de curve van de kostprijs wordt.” 

Wat met nieuwbouw? 

Je zou denken dat het voor nieuwbouw weinig zin heeft om een energiescan aan te vragen maar dat is geen absolute waarheid. “Het begrip nieuwbouw is relatief. Een gebouw van vijf jaar hoort ook onder nieuwbouw maar ging wel tien jaar geleden in aanbesteding. Toen stond ledverlichting nog in zijn kinderschoenen en was het veel te duur. Zonnepanelen bij nieuwbouw werden wel eens naar later uitgesteld wegens een te grote kost op dat moment. We zien in elk geval bij VIPA dat ook recente gebouwen worden gescand en dat daar interessante zaken uitkomen. Hoe nieuwer het gebouw, hoe meer technieken er aanwezig zijn en hoe meer er qua regeling mis kan gaan. Denk maar aan verwarming en koeling die tegelijk werkzaam zijn. Ook bij nieuwbouw zijn er dus interessante besparingsmaatregelen te nemen.”  

Peter Raeymaekers: “Wat misschien wel beter kan, is een differentiatie tussen gebouwen inzake de CO2-doelstelling. Vandaag wordt een nieuwbouw beleidsmatig over dezelfde kam geschoren als een oud klooster uit de 16e eeuw en wordt in principe eenzelfde CO2-besparing verwacht van 2,09 % per jaar. Dat is niet realistisch maar die twee bestaan wel naast elkaar. En ik hoop in de toekomst meer centraal beleid te zien. Je kan van dokters en verpleegkundigen immers niet verwachten dat ze tijd en kennis hebben om ook nog eens met alle aspecten van duurzaamheid bezig te zijn. Hoewel er nog veel werk aan de winkel is, geloof ik wel dat we met Terra de juiste weg zijn ingeslagen. Ik neem regelmatig deel aan internationale conferenties en we zijn misschien niet de beste leerling van de klas inzake duurzame ziekenhuizen bouwen maar ik heb nog nergens een regio gezien – misschien met uitzondering van de NHS, al is dat geen overheid – die er op zo’n grote collectieve schaal en zo systematisch mee bezig is als wij nu. Dat is hoopgevend.” 

Stijn Sysmans, Projectmanager energiedata (VEB)

Terra als katalysator 

Uiteraard is het de bedoeling met Terra zoveel mogelijk organisaties te bereiken en tot actie aan te zetten. Stijn Sysmans, projectmanager energiedata bij het VEB: “Het kan en het moet inderdaad beter. Momenteel zitten we gemiddeld aan 4 à 5 unieke gebruikers per dag. Dat is niet slecht, maar slechts een fractie als we de hele zorgsector in ogenschouw nemen. Toch bekijken we het niet op individuele basis, maar zetten we in op projecten. Met de link naar de VIPA-klimaatsubsidies worden die projecten aantrekkelijk voor de gebruiker. Dat zorgt ervoor dat het platform, dat nu al veel verder staat dan bij de start, relevant is en blijft. Alles staat of valt natuurlijk met de kwaliteit van de data. Vanuit de sector was er nood aan een centraal platform. Door meer en meer functionaliteiten en rapporten te ontwikkelen zullen we Terra in de toekomst nog relevanter maken. Daarvoor kijken we ook naar de overheid. Die heeft destijds budget vrijgemaakt om deze mooie dienstverlening op te zetten. Maar om nog succesvoller te worden, moet er beleid op lange termijn gevoerd worden. Dan kom je vanzelf uit op de noodzaak van voldoende budgetten. Dat we de klimaatdoelstellingen willen halen, daar is iedereen het over eens. Terra is niet te onderschatten als hulpmiddel om dit traject in goede banen te leiden.” 


Case: Amate vzw 

“Het energievraagstuk is maar een deel van het klimaatvraagstuk” 

De christelijk geïnspireerde vzw Amate die afstamt van de Zwartzusters telt 6 woonzorgcentra en 5 kinderdagverblijven in de provincie Antwerpen. Stafmedewerker Infrastructuur Wout Van Den Heuvel leidt alle bouwprojecten voor de vzw en na het beter in kaart brengen van hun patrimonium staat dit jaar een eerste nulmeting op het klimaatvisieplan op de agenda. “Het klimaatvisieplan is eind vorig jaar op de raad van bestuur goedgekeurd, net als het doorvoeren van de eerste maatregelen die uit Terra naar voor zijn gekomen. In maart 2020 zijn er op tien gebouwen energiescans gebeurd. Wat mij daarbij tegenviel zijn de korte terugverdientijden van de investeringen, dit omwille van de goedkope energie die wij in de zorg aankopen in groep. Dat leverde bij ons dan ook geen enkele maatregel op met een terugverdientijd van maximum vijf jaar. Ze gaan ook uit van een stijging in de energieprijzen bij de berekening van je besparing, maar de laatste vijf jaar is dat niet gebeurd. Wat toch een vertekend beeld geeft.” 

“Maar het niet doen was geen optie, we zijn ervan overtuigd dat een klimaatvisieplan noodzakelijk is en dat we eraan moesten beginnen. Het is beter groots denken en klein starten dan alles tegelijk moeten doen. Dit jaar kozen wij voor de nulmeting, enkele kleine investeringen van Terra die meteen opbrengen en we besloten ook enkele zaken op te nemen in geplande bouwprojecten. Tot slot staat ook de installatie van zonnepanelen dit jaar op de agenda. Daar zijn we iets later mee omdat de laatste vier jaar 50 % van onze daken zijn vernieuwd.” 

Wout Van Den Heuvel, Amate vzw

“Echte verrassingen kwamen er niet uit de energiescans, al kwamen ze wel met goede ideeën en becijferde voorstellen. Weliswaar op basis van eenheidsprijzen, wat maakt dat die raming niet 100 % juist is. Maar het geeft wel een goede richting. Alles verliep heel vlot via Terra, vooral de ontzorging heeft gewerkt.” 

“Als organisatie moet je keuzes maken. Wij hadden gehoopt op een algemene centrale oplossing voor onze verouderde stookplaatsen met hernieuwbare energie maar die kostprijs voor gebouwen die we over tien jaar toch zullen verlaten, was te hoog en niet rendabel. Vandaar dat we besloten die alsnog eenmaal stuk per stuk te renoveren, uiteindelijk ook los van Terra. Terra is een handig middel op voorwaarde dat je het goed kan plaatsen in het juiste hokje waarvoor je het nodig hebt. Ik hoop dat in de toekomst CO2-afname soms belangrijker wordt als criterium dan terugverdientijden en dat de subsidies eerlijker verdeeld worden. Nu kan je die enkel krijgen in het kader van minder verbruik van fossiele brandstof en niet voor duurzame ingrepen als relighting en PV-panelen. Er zou ook geld vrijgemaakt moeten worden voor de verwerking van afvalwater uit ziekenhuizen. We moeten afstappen van het verhaal dat het louter een energievraagstuk is. Het is een klimaatvraagstuk dat alles omvat en dat zie je terug zowel in het klimaatvisieplan van VIPA als in SustaCare. Net zoals elke organisatie nu een preventieadviseur heeft, zal iedereen in de toekomst een klimaatcoördinator aan boord hebben. Dat is de weg die we met zijn allen moeten inslaan.”    


Case: AZ Sint-Lucas Brugge 

“Je moet niet alleen met de juiste data werken, die moeten ook juist geïnterpreteerd worden.” 

Het AZ Sint-Lucas in Brugge is met 422 erkende bedden en 1.346 personeelsleden in 2019 het tweede grootste ziekenhuis van de stad. Directeur infrastructuur en facilitaire diensten Alex Masquelier is al 12 jaar op post en kent het ziekenhuis door en door: “Toen ze bij VEB op de proppen kwamen met het intiatief en een energiescan voorstelden, was dat voor mij niet nieuw. 11 jaar geleden nam ik al studiebureau Ingenium onder de arm. Misschien het enige voordeel van met een ouder ziekenhuis te werken – dat van ons werd in 1965 gebouwd -, is dat het vrij makkelijk is om quick-wins te maken. Wij kwamen bij hen met mogelijke ideeën om energie te besparen en zij becijferden dat voor ons. Op die manier hebben we al een twintigtal projecten achter de rug die ons behoorlijk wat energie bespaarden. Op het vlak van elektriciteit besparen wij momenteel 25.000 euro per jaar.” 

“Door de ervaring met Ingenium merkten we dat de energiescan via Terra minder accuraat en diepgaand was, dus daar is nog ruimte voor verbetering. Er kwamen wel enkele interessante maatregelen uit die we samen met hen mochten prioritiseren, dat vond ik wel goed. En de samenwerking met VIPA voor subsidies is zeker een pluspunt, dat trekt organisaties over de streep.” 

Alex Masquelier, AZ Sint-Lucas Brugge

“Het platform op zich werkt maar mag gebruiksvriendelijker. Wat ik ook mis is de opvolging van je verbruik. Op cruciale plaatsen in het ziekenhuis hebben wij meters staan die relevant zijn en die nu via een afzonderlijk platform, Energis, worden bijgehouden. Die levern nuttige informatie op omdat niet alleen de correcte meetresultaten opgeladen worden, ook wordt er gecorrigeerd met energiedagen, zowel warmte- als koeldagen. Dat is belangrijk om te zien of de verwachte besparing ook effectief zo is. Je moet dus niet alleen met de juiste data werken, alles moet ook juist geïnterpreteerd worden. Ook de overheid heeft er alle belang bij dat we enkel investeren in zaken die grondig berekend zijn en met een aanvaardbare terugverdientijd.” 

“De quickscan voor de aanvraag van subsidies is enerzijds wel goed maar anderzijds moet het zowel technisch als naar terugverdientijd verder uitgewerkt worden. Zodat je zeker bent dat je de investering wel degelijk terugverdient. En in een ideaal scenario worden de subsidies nog opgetrokken en flexibeler toegepast. Die werden al verhoogd van 350.000 euro naar 500.000 euro maar van de maatregelen die bij ons naar boven kwamen, konden we maar de helft realiseren. En als we het echt klimaatvriendelijk en duurzaam willen aanpakken, zouden we oude zorgorganisaties eigenlijk moeten vervangen door kwalitatieve en klimaatneutrale nieuwbouw waarin alle mogelijke maatregelen al opgenomen zijn. Zo hebben wij sinds kort een nieuwe kinder- en jeugdpsychiatrie die in een BEN-gebouw huist van 3000 m2. Daar hebben we onder meer twee kleine warmtepompen en PV-panelen voorzien en verbruiken we amper 175 megawattuur per jaar, alles inbegrepen. Ook voor het huidige ziekenhuis hebben wij sinds 2014 een dossier bij VIPA voor een masterplan om op de bestaande site een nieuwbouw te ontwikkelen. Dat is de toekomst.”  

LEES OOK:

Laat een commentaar na

Your email address will not be published. Required fields are marked *