Typ om te zoeken

In the spotlight Innovatie Overige Techniek

“We hebben voor het klimaat even doortastende maatregelen nodig als tegen corona”

Delen

De impact van klimaatproblematiek op de zorgsector is groot, een opwarmend klimaat stelt zorginstellingen voor bijzondere uitdagingen. Docent klimaat- & wereldgeschiedenis aan Vives Hogeschool in Brugge Pieter Boussemaere is adviseur voor de Europese Commissie en de Vlaamse Overheid op het vlak van klimaateducatie. Boussemaere is ook te zien in de Canvas Klimaatdocu ‘Wat houdt ons tegen?’ Zorg & Techniek vroeg hem naar zijn inzichten en bijdrage aan het ZORG.tech congres. 

Kunt u alvast eens inzoomen op de inhoud van uw keynote voor ZORG.tech congres? 

Pieter Boussemaere: “Tijdens corona zijn er weer een aantal grote stappen voorwaarts gezet. De belofte van Europa om in 2050 klimaatneutraal te draaien, China in 2060, Biden die belooft om de VS ook in 2050 Klimaatneutraal te maken. Ook Japan, Zuid-Korea, het VK… hebben nieuwe beloften gemaakt. Naar de letter, wat zeker niet evident is. Mochten die ingelost worden, dan zou de opwarming uitkomen op +2.1 °C waarmee het absolute doemscenario van +4°C vermeden zou worden. Er is nu ook het momentum van Cop26 in Glasgow: een cruciaal moment voor de beloftes die de VS of China hebben gemaakt, maar die nog niet officieel zijn ingediend. Daar zal ik tijdens het ZORG.tech congres zeker op inspelen.” 

Pieter Boussemaere, docent klimaat- & wereldgeschiedenis Vives Hogeschool

Wat zijn uw aanbevelingen voor de zorgsector en de verschillende overheden? 

Pieter Boussemaere: “Eerst zoom ik in op de situatie in België vandaag: hoe is het klimaat nu anders dan 100 jaar geleden? Hoe komt dat? Wat is het effect op planten en dieren? Om dan in te zoomen op de impact op ziektebeelden en symptomen. Natuurlijk staat de impact van het klimaat op de zorgsector niet los van de klimaatimpact op andere maatschappelijk-economische sectoren. Maar als je naar de link tussen hitte en zorg kijkt, dan ligt het voor de hand dat standaard verkoeling voor kamers een belangrijk item wordt. Immers, tijdens hittegolven stijgt het aantal doden ten gevolge van hittestress, zoals de hittegolf in augustus 2020 ons alweer duidelijk maakte. Daarnaast zijn er de klassiekers zoals de invloed van bepaalde vervelende insecten die noordwaarts verhuizen.”  

“Algemeen moet de zorgsector de hitte kunnen opvangen voor hun patiënten, maar ook invasieve insecten bestrijden zoals de tijgermug die aan een opmars bezig is en die een vijftigtal tropische ziekten kan overbrengen. Ik leg dan uit in welke regio’s die muggen zich nu al bevinden en wat hun karakteristieken zijn. Ik denk ook aan de processierupsen: die waren hier vroeger al beperkt aanwezig, maar door de warmere temperaturen worden ze elk jaar een steeds grotere plaag.” 

Komt dat door het opschuiven van de klimaatgordels? 

Pieter Boussemaere: “Dat begrip is achterhaald. Het is niet dat wij over twintig jaar gewoon het klimaat van Bordeaux zullen krijgen. Was het maar waar! De gemiddelde jaartemperatuur zal hier wel hoger liggen, maar voor de rest zal alles vooral compleet anders zijn. Wat nu al wordt vastgesteld is dat de polar vortex veel minder stabiel is en minder snel draait waardoor weersystemen langer op dezelfde plek blijven hangen. Dat heeft een gigantische impact op ons weer. En weerpatronen hebben uiteraard een effect op de landbouw, de basis van de economie. Door mislukkende oogsten stijgen de prijzen van de landbouwproducten en zal een deel van het budget niet meer besteed kunnen worden aan andere producten, wat een effect zal hebben op de wereldeconomie.”  

“Wat je ziet is dat onze maatschappij de klimaatverandering nog altijd ziet als iets wat ver van ons bed ligt, terwijl je net zo’n doortastende maatregelen nodig hebt als tegen corona, want op termijn zal de klimaatverandering véél meer mensenlevens en geld kosten.”  

Nieuwswaarde wordt bepaald door nabijheid en relevantie. De dijken houden het nog wel even. 

Pieter Boussemaere: “Onze dijken zullen het inderdaad nog wel een tijd houden, want het zal – mits  de nodige aanpassingswerken – nog eeuwen duren vooraleer het water ons letterlijk aan de lippen staat. Maar ondertussen zal de wereld ook op tal van andere vlakken snel en onherkenbaar veranderen. Dat maakt dat de relevantie van de klimaatimpact de komende decennia wel vele meters gaat stijgen. Er is awareness, maar niet genoeg. Net daarom hebben ze mij gevraagd om het totaalbeeld nog eens te schetsen.” 

Hoe groot is de belangstelling voor uw vak Klimaat aan de Vives hogeschool? 

Pieter Boussemaere: “Voor één groep, een hondertal toekomstige leerkrachten lager onderwijs, is dit verplichte kost. Daarnaast bestaat het vak ook als een volwaardig keuzevak van drie studiepunten. Dit keuzevak staat open voor alle opleidingen van de hogeschool, waaronder technologie en luchtvaart. Dit jaar is de belangstelling zo groot dat we een limiet op het aantal studenten hebben gezet. Bij mijn weten ben ik de eerste docent aan een hogeschool of een unief die er omstreeks 2015 in geslaagd is om een volwaardig klimaatvak verplicht te maken in een niet-klimaatgerelateerde opleiding.” 

“Ik doceer ook al 20 jaar wereldgeschiedenis en prehistorie: een stuk daarvan is gewoon paleoklimatologie – klimaatevolutie doorheen de tijden. De volgende stap, toewerken naar de huidige klimaatproblematiek, was niet zo geweldig groot. Ik voeg tijdens de lezing ook paleoklimatologie toe aan mijn discours. Door te vertrekken vanuit een geschiedkundige context, een boeiend verhaal, zijn mensen veel sneller bereid om een boodschap aan te nemen. Dat werkt beter dan droog te melden dat er nu 415 ppm CO2 in de atmosfeer zit. Het zorgt bijvoorbeeld vaak voor een Aha-erlebnis als je uitlegt dat we eigenlijk naar een nieuwe ijstijd aan het evolueren waren, wat de huidige klimaatopwarming des te opmerkelijker maakt. Zeker de laatste duizend jaar was de gemiddelde wereldtemperatuur relatief sterk aan het dalen.” 

Maar was de kleine ijstijd geen intermezzo eerder dan een trend? 

Pieter Boussemaere: “Nee. Zeker niet. De gemiddelde wereldtemperatuur is al sinds pakweg 5.000 tot 7.000 jaar in dalende lijn. Maar dan, net op het moment waar wij massaal fossiele brandstoffen beginnen te gebruiken, schiet die gemiddelde wereldtemperatuur plots – tegen de natuurlijk dalende tendens in – pijlsnel omhoog.  Pas wanneer je dat ziet, snap je waarom het geen zin heeft om een debat aan te gaan met harde non-believers. Onbegrijpelijk dat zij niet inzien dat ze dwalen.”  

Vormen we in West-Europa niet stilaan een eilandje van goede intenties? 

Pieter Boussemaere: “Juist het omgekeerde is waar. Ten tijde van het Kyoto-protocol (1997) was Europa inderdaad zowat de enige regio die de klimaatproblematiek ernstig nam. Intussen is er een wereldwijd klimaatakkoord gesloten in Parijs (2015), wat bij velen de ogen heeft geopend. Vandaag staat Europa er niet langer alleen voor. Ook de Verenigde Staten onder Biden en bijvoorbeeld China zijn zich terdege bewust van de urgentie en omvang van de klimaatproblematiek. Non-believers zijn meestal niet akkoord met de maatregelen die in functie van het klimaat genomen moeten worden. Ze zijn tegen een sterke overheid en denken dat klimaatmaatregelen hun vrijheid en luxe zullen aantasten. Hen moet je er dus van overtuigen dat als we actie ondernemen, ze er qua luxe en comfort op veel vlakken juist op vooruit zullen gaan.” 

Wat is klimaatverandering en hoe kan de zorgsector het Klimaatvisieplan concreet implementeren? 

Tijdens het ZORG.tech-congres zal manager Technische Zaken van Ziekenhuis Oost-Limburg en bestuurslid bij ZORG.tech Philip Verheye een tool voorstellen waarmee de zorgsector een leidraad krijgt om te voldoen aan het klimaatvisieplan. 

Philip Verheye neemt deel aan het koepeloverleg klimaat in de zorgsector samen met VIPA, VEB, Zorgnet-Icuro en de andere koepels. “Het overlegthema is het klimaatengagement van 2017 waar toenmalig Vlaams minister Jo Vandeurzen met de koepels ondertekende. Daar staat in dat we tegen 2030 veertig procent minder CO2-uitstoot moeten hebben. Er werden vervolgens heel veel maatregelen opgestart in zorginstellingen, waaronder door VIPA gesubsidieerde energieaudits. Het klimaatengagement  omvat ook het opstellen van een Klimaatvisieplan en het aanduiden van een klimaatverantwoordelijke. 2020 werd als eerste deadline vooruitgeschoven, maar die is om allerlei redenen waaronder corona niet gehaald. In oktober 2020 gaf VIPA een nieuwe impuls via een aantal webinars met voorstellen om te starten met de implementatie.”  

Is de sector daarmee breed op het goede spoor gekomen? 

Philip Verheye: “Het leidde juist tot enige verwarring in de sector, want tegelijk kwamen er nieuwe duurzaamheidscriteria van het VIPA voor gesubsidieerde projecten. Maar die worden wel eens verward met het klimaatengagement. Begin 2021 hebben we dan met ZORG.tech een webinar georganiseerd samen met Thomas Veys van VIPA om te duiden wat nu juist de stand van zaken is. Het Klimaatvisieplan is een vrijblijvend engagement. De duurzaamheidscriteria van het VIPA voor gesubsidieerde projecten die nu opnieuw vernieuwd worden, uiteraard niet.” 

“Tijdens het congres willen we focussen op wat er van zorginstellingen verwacht wordt rond het klimaatvisieplan. Onze positie daarin is dat we als zorginstelling een maatschappelijke verantwoordelijkheid in hebben. Vanuit ZORG.tech, voor wie ik het klimaatvisieplan volg, willen we dat sterk ondersteunen.  

U stelt een primeur voor op het ZORG.tech congres 

Philip Verheye: “Rond het klimaatvisieplan zijn er nu een aantal nieuwe tools ter beschikking via VIPA. Een ervan is een tool in de vorm van een Excelfile opgesteld door bouwtechnisch adviseur bij VIPA Thomas Feys met een rubricering naar analogie met  BREEAM. Een tweede is Sustacare, gebaseerd op Sustatool, een toegankelijke, praktische no-nonsense aanpak gebaseerd op een systeem van continue verbetering. Sustatool is een methodiek van het Facilitair Bedrijf om gebouwen te scoren. Sustatool werd door E&Y op vraag van Zorgnet Icuro toegespitst op de zorg naar Sustacare. Sustacare is nu zo goed als klaar om in productie te geven en zit in de testfase bij een twaalftal instellingen.”  

“De officiële lancering van Sustacare tijdens het congres samen met Zorgnet-Icuro gebeurt vooral om een lijn te brengen in de klimaatvisieplannen. Vanuit de werkgroep Sustacare en klimaat hebben we een presentatie van een veertigtal minuten voorzien. Sustacare lijkt ons de meest volwassen tool om het klimaatbeleid van een instelling vorm te geven en op te volgen. Tegelijk maakt klimaat deel uit van een algemeen beleid rond duurzaamheid. Klimaat an sich gaat enkel over energiebesparing en CO2-uitstoot. De tools waar we het over hebben, gaan veel verder en omvatten dus een algemener draaiboek over duurzaamheid dan enkel klimaat.” 

Wat met de vereisten die nodig zijn voor VIPA-subsidiëring? 

Philip Verheye “VIPA-subsidies voor nieuwbouw of renovatie zijn onderhevig aan een aantal duurzaamheidscriteria. We zijn bezig in een werkgroep om die criteria binnen GRO op te nemen, een methodiek vergelijkbaar met BREEAM om een bepaald duurzaamheidsniveau te halen. Het Facilitair Bedrijf gebruikt GRO. VIPA is nu volop bezig om GRO als tool te ontwikkelen om de duurzaamheidscriteria te gaan scoren in functie van de subsidies.” 

“We willen via het congres vooral collega’s motiveren en engagement vragen. Er zijn nog geen verplichtingen maar eerder vroeg dan laat worden alle instellingen ermee geconfronteerd via de wet- en regelgeving. Europa legt landen en regio’s verplichtingen op en uiteindelijk komt via de sector bij ons terecht. Er is een analogie met de accreditatie: die is ook niet verplicht. Wij streven ernaar dat klimaatdoelstellingen en duurzaamheid opgenomen worden in de strategische doelstellingen van zorginstellingen. Vanuit ZOL hebben wij al in 2018 een energetisch masterplan opgesteld met hernieuwbare energie. Dat wordt gemeengoed in de sector.” 

LEES OOK:

Laat een commentaar na

Your email address will not be published. Required fields are marked *